درس سوم

درس سوم                                     حمله­ی حیدری

1) گشوده نظر: نگاهم­می­کردند، منتظر بودند  //  کینه: دشمنی و جنگ  //  کمر بستن بر کاری: به کاری پرداختن (کنایه) 

2) سپهر نبرد: کسی که در نبرد مانند سپهر در اوج است  //  برانگیخت: به حرکت درآورد  //  ابرش: اسب دارای نقطه  //  برافشاند گرد: گرد و خاک به پا کرد 

3) چو: هنگامی   //  آهنین کوه: کوه آهنین (ترکیب وصفی مقلوب)  : عمرو (استعاره)  //  رزمگاه مانند کوه فولاد شد: رزمگاه تحت تأثیر هیبت عمرو قرارگرفت (کنایه) 

4) نفس کرد راست: نفسش را راست کرد، راه گلویش را برای فریادزدن باز کرد  //  پس آن گه: سپس  //  باستاد: ایستاد 

5) حبیب: محبوب  //  محبوب خدا: پیامبر

6) برده سر در گریبان فرو: (از ترس و شرم) سر را به زیر انداختند (کنایه)  //  هیچ کس را هوس: هوس هیچ کس (را: فکّ اضافه) 

7) بازوی دین: علی(ع) (استعاره)   //  شیر خدا: علی(ع) (استعاره)  //  طالب: خواهان، داوطلب  //  اژدها: عمرو (استعاره)

8) برِ: نزدِ، پیشِ  //  بهرِ: برایِ  //  رخصت: اجازه، دستوری  //  ندید: اجازه نیافت 

مُلک: پادشاهی  // 

9) هُژَبر: شیر  //  ژیان: خشمگین  //  هژبر ژیان: علی(ع) (استعاره)  //  کرد رو: رو کرد، روی آورد  //  شه جنگ­جو: علی(ع) (استعاره) 

10) از کین دل: از سر کینه و دشمنی  //  در صلح بستند: آشتی و مسالمت را رها کردند (کنایه)

11) فلک: آسمان  //  سهم: ترس  //  رنگ باخت: ترسید (کنایه)  //  شیر و پلنگ: علی(ع) و عمرو (استعاره) 

12) سیه­روز: بدبخت (کنایه)  //  برگشته­بخت: نگون­بخت، بدبخت  //  برافراخت: برافراشت، بالا برد

13) شیر اله: علی(ع) (استعاره)  //  عَلَم کرد: بالا برد  //  اژدها: عمرو (استعاره) 

14) بیفشرد: فشار داد  //  بخایید: سایید  //  دندان به دندانِ کین خاییدن: از سر خشم دندان به دندان ساییدن 

15) شاهد: زیبارو، معشوق  //  ننمود رخ: ظاهر نشد  //  آرزو و هدفشان(پیروزی در نبرد) که مانند یک معشوق بود، چهره نشان نداد: به خواسته و هدف خود نرسیدند (کنایه) 

16) نهادند: ایجادکردند، برپاکردند  //  آوردگاه: صحنه­ی نبرد 

17) بردمید: بلند شد 

18) لَخت­لخت: تکّه­تکّه  //  قبا: لباس بلند مردانه  //  چاک­چاک: پاره­پاره 

19) ضرب: نبرد و جنگ  //  ردنمودند: دفع­کردند  //  حرب: حربه، وسیله­ی جنگ، جنگ­افزار 

20) غضنفر: شیر  //  وصی: جانشین  //  یم: دریا  //  حق: خدا 

21) دید: نگاه­کرد  //  شد ساخته کارش: کارش ساخته­شد، شکست و مرگش حتمی شد  //  زهر: نگاه خشمناک (استعاره) 

22) برافراخت: برافراشت، بالا برد  //  پس: سپس  //  خیبرگشا: گشاینده­ی خیبر، دستی که در خیبر را کنده­بود  //  پیِ: در پیِ، برایِ  //  بیفشرد: فشار داد  //  بیفشرد پا: اصرار و تلاش بسیار کرد (کنایه)  24) راند تیغ: شمشیر کشید  //  خصم: دشمن  //  دو دست دریغ بر سر کوفت: بسیار افسوس خورد (کنایه) 

25) از چهره­اش رنگ پرید: ترسید (کنایه)  //  تپیدند: لرزیدند، به لرزه افتادند  //  فرنگ: اروپا

26) غضنفر: شیر  //  بی­سر تن: تن بی­سر(ترکیب وصفی مقلوب)  //  از پای درآورد: نابودکرد، از بین برد  

27) دم: لبه  //  تیغ: شمشیر 

28) ژنده: بزرگ، عظیم­الجثّه  //  ژنده فیل: فیل بزرگ (ترکیب وصفی مقلوب) 

خودآزمایی

1) اخلاص: خلوص نیّت، خالص­بودن  //  شیر حق: علی(ع) (استعاره)  //  دان: بدان  //  منزّه: برکنار، پاک  //  دغل: نادرستی، حیله    //    شیر خدا را از ناراستی پاک بدان

2) غزا: جنگ //  دست یافت: چیرگی و تسلّط یافت 

3) خدو: آب دهن  //  افتخار: مایه­ی فخر  //  ولی: بنده­ی برگزیده­ی خدا 

4) در زمان: فوراً  //  اندر غزایش: در جنگ با او  //  کاهلی: سستی، درنگ 

5) نمودن عفو و رحم: عفو و و رحمت­کردن  //  بی­محل: بی­موقع، نابه­جا  // 

6) از چه: چرا  //  مرا بگذاشتی: من را رها کردی 

7) از پیِ: برایِ  //  نه مأمور تنم: فرمانبردار جسم و خواسته­های مادّی نیستم 

 

 درس چهارم                                 آورده­اند که

مصاف­­کردن: جنگیدن  (مصاف: جمع مصف؛ محلّ صف­کشیدن)  //  در: دروازه  //  هزیمت: شکست و فرار؛ به هزیمت رفتند: شکست خوردند و فرارکردند  //  فرمود: فرمان داد  //  یوزبان: مأمور نگهداری یوزهای شکاری  //    نماز دیگر: نماز عصر  //  فرّاش: خدمتکار  //  از آنِ: برایِ ، متعلّق به  //  قوت: غذا  //  او را چاره نیست: چاره­ای ندارد  //  تدبیرکن: فکرکن  //  لَخت: مقدار  //  سرگین: پهن  //  کلوخی دوسه: دو سه کلوخ  //  فرا هم نهاد: کنار هم گذاشت  //  قلیه: خوراک گوشت  //  سبک: به­سرعت، زود  //  به آهنگ خاست: زوزه کشید، عوعوکرد  //    مطبخ: آشپزخانه  //  أصبحتُ أمیراً و أمسیتُ أسیرا ً: صبح امیر بودم و عصر اسیر شدم